เรามาคุยเรื่อง “ปัญหาที่ถูกละเลย” ของช้างไทยกันเถอะ 

ไม่ยากเลยที่เราจะตกหลุมรักช้าง - เพราะช้างเป็นทั้งความภาคภูมิใจของคนไทย และเป็นสัญลักษณ์ของชาติ แต่เบื้องหลังภาพสวยงามที่เราเห็น ยังมีอีกด้านหนึ่งของความจริงที่ถูกซ่อนไว้ คือสิ่งที่ช้างต้องเผชิญในทุกวัน ไม่ว่าเราจะมองเห็นหรือไม่ก็ตาม 

เมื่อเราเริ่มเข้าใจความจริงนี้ นั่นแหละคือจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง

ช้างไม่ได้เกิดมาเพื่อใช้ชีวิตแบบนี้ 

ในธรรมชาติ ช้างมีชีวิตที่อิสระ โดยช้างเหล่านี้จะเดินทางไปกับครอบครัวในผืนป่ากว้างใหญ่ เลือกเองได้ว่าจะไปที่ไหน จะกิน จะพัก หรือจะลงเล่นน้ำ ได้ใช้ชีวิตตามสัญชาตญาณ 

ช้างเป็น “สัตว์สังคม” ที่ผูกพันกันอย่างลึกซึ้ง รับรู้ทั้งความสุข ความเจ็บปวด และความกลัว… ไม่ต่างจากมนุษย์แต่ในประเทศไทยทุกวันนี้ ชีวิตของช้างจำนวนมากไม่เป็นเช่นนั้น 

ปัจจุบันมีช้างประมาณ 3,800 ตัวที่ยังถูกเลี้ยงหรือควบคุมโดยมนุษย์ โดยส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว (เมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนช้างป่าที่มีอยู่ประมาณ 4,600 ตัว) และพบว่ากว่า 69% ของช้างเลี้ยงเหล่านี้อาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมต่อการใช้ชีวิต

เมื่อถูกกักขัง ชีวิตของช้างเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ทั้งทางร่างกายและจิตใจ 

• ถูกล่ามโซ่ ทำให้การเคลื่อนไหวถูกจำกัด ไม่สามารถเดินหรือออกสำรวจได้อย่างอิสระ
• อาศัยอยู่ในพื้นที่คับแคบ บางแห่งเป็นพื้นคอนกรีตที่ไม่เหมาะกับโครงสร้างเท้า
• ขาดการใช้ชีวิตร่วมกับฝูง ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญต่อพฤติกรรมตามธรรมชาติ
• ต้องเผชิญกับผู้คนแปลกหน้าและเสียงรบกวนอย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดความเครียด
• สภาพความเป็นอยู่และอาหารไม่สอดคล้องกับความต้องการตามธรรมชาติ
• ถูกฝึกให้เชื่อฟัง จนสัญชาตญาณตามธรรมชาติถูกกดทับและบิดเบือน

สิ่งที่เราอาจมองว่า “น่ารัก” หรือเป็นประสบการณ์ที่ดีสำหรับมนุษย์ อาจไม่ใช่ความรู้สึกเดียวกันสำหรับช้างเพราะในความเป็นจริงแล้ว ช้างคือสัตว์ป่า และไม่ได้เกิดมาเพื่อใช้ชีวิตแบบนี้

เมื่อความผูกพันอาจกลายเป็นการทำร้ายช้างโดยไม่รู้ตัว 

ช้างอยู่คู่กับสังคมไทยมาอย่างยาวนาน ความคุ้นเคยทำให้เราเผลอรู้สึกว่าการได้ใกล้ชิด สัมผัส หรือมีปฏิสัมพันธ์กับช้างเหล่านี้เป็นเรื่องปกติ 

แต่ในบางครั้ง สิ่งเหล่านั้นอาจส่งผลกระทบต่อช้างมากกว่าที่เราคิด โดยเฉพาะเมื่อกิจกรรมนั้นทำให้ช้างไม่สามารถใช้ชีวิตตามธรรมชาติได้อย่างแท้จริง ดังนั้นสิ่งที่เราคิดว่าเป็นความรัก… อาจไม่ใช่แบบนั้นสำหรับช้างก็ได้ 

บางที นี่อาจเป็นเวลาที่เราควรตั้งคำถามกับตัวเองว่า “ความรัก” ที่แท้จริง ควรเป็นแบบไหน

ความจริงเบื้องหลังประสบการณ์ 

คุณเคยขี่ช้าง ให้อาหาร ถ่ายรูป หรืออาบน้ำกับช้างไหม? 

สิ่งที่ดูเหมือนเป็นช่วงเวลาพิเศษสำหรับเรา อาจมีบางอย่างที่เราไม่เคยเห็นอยู่เบื้องหลัง เพื่อให้ช้างอยู่ใกล้ชิดและทำตามคำสั่งของมนุษย์ได้ 

ช้างมักต้องผ่านการฝึกให้ “เชื่อฟัง” ก่อน หลายตัวถูกแยกจากแม่ตั้งแต่อายุยังน้อย และเผชิญกับกระบวนการที่กดทับพฤติกรรมตามธรรมชาติ 

กระบวนการนี้ถูกเรียกว่า “ผ่าจ้าน” ซึ่งก็คือการทำให้ช้างยอมจำนน จนไม่ต่อต้านอีกต่อไป 

สิ่งที่เกิดขึ้นในกระบวนการนี้ เช่น

• การแยกลูกช้างออกจากแม่
• การกักขังให้อยู่ลำพัง
• การจำกัดอาหาร
• การผูกมัดและจำกัดการเคลื่อนไหว
• การสร้างความกดดันทั้งร่างกายและจิตใจอย่างต่อเนื่อง
• การใช้เครื่องมือกับจุดที่บอบบางของร่างกาย

ซึ่งเป้าหมายคือ ทำให้ช้างเชื่อฟังมนุษย์ไปตลอดชีวิต 

ดังนั้น เวลาที่เราเห็นนักท่องเที่ยวขี่ช้าง เล่นน้ำกับช้าง หรือการแสดงโชว์ของช้าง นั่น... อาจเป็นเวลาช่วงที่ยากที่สุดของช้างเหล่านี้  

เพราะชีวิตของช้างจำนวนมากยังคงอยู่ภายใต้การควบคุม เช่น

• ถูกล่ามโซ่ ทำให้เดินได้เพียงไม่กี่ก้าว
• ต้องรอคอยเพื่อแสดงหรือถ่ายรูปเป็นเวลานาน
• แทบไม่มีโอกาสใช้ชีวิตกับช้างตัวอื่นตามธรรมชาติ
• ต้องทำงานหนักเกินกว่าร่างกายจะรับไหว

ช่วงเวลาของเราอาจยาวเพียงแค่ไม่กี่นาที  แต่สำหรับช้าง … ผลกระทบอาจอยู่กับช้างเหล่านี้ไปตลอดชีวิต 

หลายคนอาจไม่เคยรู้ความจริงเบื้องหลังเหล่านี้มาก่อนแต่เมื่อเรารู้แล้ว คำถามคือ—เราจะเลือกทำอะไรต่อจากนี้?

ระบบที่อยู่เบื้องหลังช้างในอุตสาหกรรมท่องเที่ยว  

ในประเทศไทย วิธีที่ช้างถูกปฏิบัติ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับกฎหมายที่กำหนดสถานะของช้างด้วย 

ช้างที่อยู่ภายใต้การครอบครองของมนุษย์ ไม่ได้ถูกคุ้มครองในฐานะ “สัตว์ป่า” แต่ถูกจัดอยู่ในกลุ่ม “สัตวพาหนะ” ซึ่งทำให้ช้างถูกมองเป็นสัตว์ใช้งาน มากกว่าสัตว์ป่าที่ควรได้รับการคุ้มครอง ความแตกต่างนี้ส่งผลโดยตรงต่อหลายด้าน เช่น 

• วิธีดูแลและการจัดการ
• ระดับการคุ้มครองตามกฎหมาย
• มาตรฐานด้านสวัสดิภาพสัตว์

ขณะเดียวกัน กฎหมายบางส่วนที่ล้าสมัย ยังอาจเปิดช่องให้เกิดการเอาเปรียบหรือการปฏิบัติที่ไม่เหมาะสมได้

สิ่งนี้นำไปสู่คำถามสำคัญว่า “ทำไมช้างจึงถูกปฏิบัติต่างกันทั้งที่เป็นสัตว์ชนิดเดียวกัน?”

นี่คือปัญหาใหญ่ที่หลายคนอาจมองข้าม ระบบที่ไม่เพียงปล่อยให้ปัญหาเกิดขึ้น แต่ยังเอื้อให้ดำเนินต่อไป

หากเราอยากเห็นอนาคตที่ดีกว่านี้สำหรับช้าง

ก็ถึงเวลาแล้วที่ทั้งระบบควรถูกทบทวนและเปลี่ยนแปลงอย่างจริงจัง

ทำไมเราถึงออกมาพูด

ช้างจำนวนมากที่อยู่กับมนุษย์ อาจไม่มีโอกาสได้กลับไปใช้ชีวิตในธรรมชาติ หลังจากใช้ชีวิตภายใต้การควบคุมมานาน พวกเขาจึงต้องพึ่งพามนุษย์เพื่อความอยู่รอด

ในฐานะบริษัทที่ดำเนินงานในประเทศไทย เราเชื่อว่าเรามีหน้าที่ต้องออกมาพูดและยืนหยัดเพื่อช้างไทย เพราะสัตว์ป่า คือส่วนหนึ่งของธรรมชาติที่ควรได้รับการปกป้อง ไม่ใช่ถูกเอาเปรียบ

ช้างไม่ใช่ “เครื่องมือเพื่อสร้างความบันเทิง” แต่คือสัตว์ป่าที่ควรได้รับการเคารพ
 
นี่คือเหตุผลที่ LUSH สร้างผลิตภัณฑ์ Asian Elephant Shower Jelly เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างความตระหนัก และผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลง

มีการผลิตทั้งหมด 3,800 ชิ้น เพื่อสะท้อนจำนวนช้างโดยประมาณที่ยังอยู่ในสถานภาพ “ช้างเลี้ยง” ในประเทศไทย และ 75% ของราคาขาย (หลังหักภาษี) จะนำไปสนับสนุน World Animal Protection Thailand ในการทำงานเพื่อขับเคลื่อนการยกระดับสวัสดิภาพช้างในประเทศไทยอย่างรอบด้าน
 
เราอยากเห็นอนาคตที่ช้างได้รับการปกป้อง ไม่ใช่ถูกใช้งาน

ภายใต้ความเชื่อว่า “Wild life is a LUSH life” เรามองว่าสัตว์ทุกชนิดควรมีอิสระในการใช้ชีวิตตามธรรมชาติของตัวเองแม้ว่าช้างเหล่านี้อาจไม่สามารถกลับสู่ป่าได้
 
แต่พวกเขายังคงเป็น “สัตว์ป่า” ที่ควรได้รับการดูแลและปกป้องอย่างเหมาะสม
 

เพราะชีวิตตามธรรมชาติคือสิ่งที่ช้างทุกตัวสมควรได้รับ

การเปลี่ยนแปลงเริ่มจากการเลือกของเรา 

World Animal Protection คือองค์กรไม่แสวงผลกำไรที่ทำงานเพื่อยุติการทารุณสัตว์ และยกระดับสวัสดิภาพสัตว์ทั่วโลกให้มีชีวิตที่ดีขึ้น 

ในประเทศไทย พวกเขาขับเคลื่อนงานรณรงค์ จัดทำวิจัย  และมีการทำงานร่วมกับหลายภาคส่วน เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนให้แก่สัตว์ 

โครงการนี้จึงเกิดขึ้นเพื่อสนับสนุนการทำงานนั้น โดยมุ่งไปที่

• ขับเคลื่อนเชิงนโยบาย เพื่อเปลี่ยนแปลงระบบ และลดช่องโหว่ที่เอื้อต่อการเอาเปรียบช้าง
• ยกระดับมาตรฐานการดูแลและสวัสดิภาพของช้างในสถานที่เลี้ยง
• ปรับเปลี่ยนมุมมองของสังคม และยุติความต้องการกิจกรรมที่ส่งผลกระทบต่อช้าง 

เป้าหมายของเราชัดเจน

ยุติการเอาเปรียบช้างในประเทศไทย
 และสร้างอนาคตที่ช้างได้รับการปกป้อง ไม่ใช่ถูกใช้ประโยชน์ เพราะสุดท้ายแล้ว อนาคตขึ้นอยู่กับพวกเราทุกคน

ทุกการเลือกของเรา – ไปที่ไหน สนับสนุนอะไร หรือมีส่วนร่วมแบบไหน – ล้วนมีความหมาย ถ้าเราเลือกสิ่งที่ดีกว่าเราก็สามารถมีส่วนร่วมในการสร้างโลกที่ช้างไม่ถูกใช้เพื่อสร้างความบันเทิง แต่ได้ใช้ชีวิตในแบบที่ช้างควรจะเป็น

มาร่วมกันทำให้โลกใบนี้ “Lusher” กว่าที่เราได้รับมา

ร่วมสร้างความเปลี่ยนแปลง! – สนับสนุน Asian Elephant Shower Jelly วันนี้ที่ th.lush.com 

ผลิตภัณฑ์เพื่อการแบ่งปัน (Lush Giving Products)

ผลิตภัณฑ์ Giving ของเราช่วยสนับสนุนสิทธิมนุษยชน สวัสดิภาพสัตว์ และการปกป้องสิ่งแวดล้อม ผ่านการระดมทุนเพื่อประเด็นที่สำคัญ 

ดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่หน้า Lush Thailand Giving